Op geen enkele factuur staat wat voedselverspilling kost. De kosten zitten verspreid over inkoop, keuken, afval en zorg. In dit rekenvoorbeeld zetten we stap voor stap op een rij wat voedselverspilling een zorgorganisatie kan kosten, met een formule die je zelf kunt narekenen en een bron bij elke aanname.
Wat er bekend is over de kosten van voedselverspilling in de zorg
Recente cijfers zijn er nauwelijks, en wat er is, gaat vooral over ziekenhuizen. Een WUR-rapport uit 2016 noemt een eerdere schatting dat ziekenhuizen en zorginstellingen samen zo'n 25 % van de waarde van hun voedselaanbod verspillen. Voor een gemiddelde Nederlandse zorginstelling ging het volgens het rapport om een besparing van circa € 200.000 per jaar (WUR, rapport 1637, 2016). De metingen in hetzelfde rapport kwamen in waarde nog hoger uit dan die voorzichtige 25 %.
Dat onderzoek liet ook zien dat zo'n 40 % (in gewicht) van de onderzochte patiëntenmaaltijden werd weggegooid, vooral van de warme maaltijd. De NOS berichtte in 2017 dat er per ziekenhuis ongeveer € 50.000 tot € 150.000 per jaar te besparen viel.
Voor verpleeghuizen bestaan zulke cijfers niet. De minister bevestigde in 2023 dat er geen cijfers zijn over voedselverspilling in zorgcentra (Aanhangsel Handelingen 2022-2023, nr. 1345). De getallen zijn dus oud en niet op jouw organisatie toegesneden. Zelf rekenen zegt meer.
De formule: zo bereken je de kosten van voedselverspilling
Je hebt vier getallen nodig: hoeveel maaltijden je per dag uitgeeft, hoeveel gram er per maaltijd wordt weggegooid, wat een kilo eten kost bij inkoop en hoeveel CO₂ er bij een kilo verspild voedsel hoort. Daarmee reken je in drie stappen.
- Kilo's per jaar = maaltijden per dag × gram weggegooid per maaltijd × 365 ÷ 1.000
- Kosten per jaar = kilo's per jaar × inkoopprijs per kilo
- CO₂ per jaar = kilo's per jaar × kg CO₂-equivalent per kilo
Wat een verbetering oplevert, zie je door de uitkomsten te vermenigvuldigen met het percentage dat je minder weggooit.
Een rekenvoorbeeld met 300 maaltijden per dag
Dit is een voorbeeld. Het is geen gemiddelde van de sector en geen meting bij een klant. We gebruiken dezelfde standaardwaarden als de rekenhulp op onze homepage, zodat je de uitkomst daar terugziet en met je eigen cijfers kunt aanpassen.
De invoer:
- 300 maaltijden per dag. Ontbijt, lunch en avondeten samen, bijvoorbeeld voor 100 bewoners of patiënten. Vervang dit door je eigen aantal.
- 150 gram weggegooid per maaltijd. Een aanname voor bordresten plus wat er in de keuken, in schalen en in pannen overblijft. Een actueel landelijk cijfer per maaltijd bestaat niet voor de zorg. Juist dit getal kun je het beste zelf meten.
- € 8 per kilo. Dit is onze eigen voorzichtige aanname voor de inkoopwaarde van verspild voedsel, geen cijfer uit onderzoek. Ter vergelijking: de Nederlandse horeca verspilt volgens de Rabobank (2023) jaarlijks ruim 55 miljoen kilo voedsel, met een waarde van € 647 miljoen. Dat komt neer op zo'n € 11 à € 12 per kilo.
- 3 kg CO₂-equivalent per kilo. Het Britse WRAP rekent met ongeveer 3 kg CO₂-equivalent per kilo verspild voedsel (WRAP, 2023). Dat is een gemiddelde over alle soorten voedsel.
De berekening:
- 300 × 150 gram × 365 ÷ 1.000 = 16.425 kilo per jaar
- 16.425 kilo × € 8 = € 131.400 per jaar
- 16.425 kilo × 3 = 49.275 kilo, oftewel ongeveer 49 ton CO₂-equivalent per jaar
Per maaltijd gaat er dan 150 gram × € 8 per kilo = € 1,20 aan eten de bak in.
Stel dat je na het meten 20 % minder weggooit. Dat scheelt 3.285 kilo, € 26.280 en ongeveer 9,9 ton CO₂-equivalent per jaar.
Twee aannames bepalen de uitkomst
De uitkomst leunt zwaar op het aantal gram per maaltijd en de prijs per kilo. Een paar varianten, steeds met 300 maaltijden per dag:
- Bij 100 gram per maaltijd: 10.950 kilo en € 87.600 per jaar.
- Bij 200 gram per maaltijd: 21.900 kilo en € 175.200 per jaar.
- Bij 150 gram en € 11,70 per kilo, ongeveer het horecagemiddelde: ruim € 192.000 per jaar.
Tussen de laagste en de hoogste variant zit meer dan een factor twee. Daar ligt de grens van elk rekenvoorbeeld. Het laat de orde van grootte zien, maar je eigen business case begint pas bij je eigen gemeten grammen.
Is 20 % minder realistisch?
De 20 % in het voorbeeld is een aanname, geen belofte. Wel zijn er internationale cijfers over wat organisaties bereikten toen ze gingen meten en sturen.
Champions 12.3, een coalitie rond het VN-doel om voedselverspilling te halveren, volgde 86 cateringlocaties in zes landen, waaronder ziekenhuizen en scholen. Gemiddeld daalde de verspilling in het eerste jaar met 36 % in gewicht, bij een rendement van 6 op 1 op de investering (Champions 12.3, 2018). Bij 42 hotels in 15 landen ging het keukenafval in het eerste jaar gemiddeld 21 % omlaag, met een rendement van 7 op 1 (Champions 12.3, 2018).
Dat zijn gemiddelden voor programma's tegen voedselverspilling in het algemeen. Over een specifiek product zeggen ze niets, ook niet over het onze. Ze laten wel zien dat 20 % in het eerste jaar geen gewaagde aanname is.
De kosten die niet op de factuur staan
De inkoopwaarde reken je het makkelijkst uit, maar het is niet de enige kostenpost. WUR adviseert de kosten van maaltijdbereiding en personeel mee te nemen, om de totale uitgaven aan verspilling in beeld te krijgen (WUR, rapport 1637, 2016).
- Arbeid. Weggegooid eten is ook besteld, ontvangen, opgeslagen, bereid, verdeeld en weer afgeruimd. Die uren zitten in geen enkele inkoopprijs.
- Energie en opslag. Koelen, bewaren en opwarmen van eten dat niemand eet, kost energie. Een handreiking voor horecaondernemers van Regio Foodvalley noemt het koel bewaren en opwarmen als een van de vaak ongeziene kosten van verspilling.
- Afvalverwerking. Dezelfde handreiking noemt gemiddeld € 0,20 per kilo voor het ophalen van afval, al verschilt dat per bedrijf en gemeente. In het voorbeeld is dat ruim € 3.000 per jaar. Bescheiden, maar het telt op.
- Gemiste inname. Wat in de zorg terugkomt, is ook eten dat niet is opgegeten. In 2024 had 16,2 % van de verpleeghuisbewoners (risico op) ondervoeding, volgens de Landelijke Prevalentiemeting Zorgkwaliteit (Goërtz e.a., 2026). WUR noemde in 2016, op basis van oudere studies, € 1,9 miljard aan extra zorgkosten door ondervoeding.
- Klimaat en afspraken. Elke kilo minder telt mee voor eis 7.3 van de Milieuthermometer Zorg en voor de Green Deal Duurzame Zorg (3.0, vanaf 1 november 2026 opgevolgd door de Green Deal 2027-2030 "Samen verder"). Meer daarover in Green Deal Duurzame Zorg: wat het vraagt over voedselverspilling.
Over die gemiste inname vooraf één ding: minder verspilling mag nooit betekenen dat bewoners of patiënten minder krijgen. Het RIVM laat zien dat maatregelen als meer keuze, makkelijker bestellen en extra hulp bij de maaltijd de verspilling verlagen en de inname verbeteren. Het doel is de juiste hoeveelheid en het juiste gerecht. Meer daarover in Bordresten zijn een zorgsignaal: voedselverspilling en ondervoeding.
Van rekenvoorbeeld naar je eigen business case
Met een rekenvoorbeeld open je het gesprek met het bestuur. Voor een business case heb je je eigen cijfers nodig. Zo kom je eraan:
- Tel je maaltijden. Haal het aantal uitgegeven maaltijden per dag uit je keuken- of bestelsysteem, per locatie.
- Meet de grammen. Doe een nulmeting van minimaal twee weken, op alle afdelingen en maaltijdmomenten. Zie Nulmeting voedselverspilling: een stappenplan voor zorgorganisaties.
- Gebruik je echte inkoopprijs. Deel je jaarlijkse uitgaven aan voeding door de ingekochte kilo's. Dan weet je wat een kilo bij jou kost.
- Reken met een voorzichtige verbetering. Kies een percentage dat je bestuur geloofwaardig vindt, en laat zien dat het onder de internationale gemiddelden ligt.
- Meet opnieuw. Pas na een tweede meting weet je wat het echt heeft opgeleverd.
Meteen proberen? Op de homepage vul je dezelfde formule met je eigen aantallen. Het bredere verhaal staat in Voedselverspilling in de zorg: wat het kost en hoe je het meet.
Zo levert Waste Warrior Monitor het ontbrekende getal
De zwakste schakel in elk rekenvoorbeeld is het aantal gram per maaltijd. Precies dat getal levert Waste Warrior Monitor. Na de maaltijd fotograferen medewerkers met de app wat terugkomt: borden, schalen en pannen. De AI schat per foto hoeveel gram het is en welke ingrediënten erin zitten, en medewerkers kunnen dat per ingrediënt corrigeren. Drank en andere restjes vul je zelf in grammen in.
Op het dashboard zie je hoeveel kilo er is weggegooid, hoeveel gram per persoon en welk percentage van de inkoop, per afdeling en per maaltijdmoment. De inkoop koppel je met een gescande pakbon of via bulk inkoop importeren (CSV-import). Euro's en CO₂ rekent Waste Warrior Monitor niet uit: dat doe je zelf, met de formule hierboven en je eigen inkoopprijs. Zo blijft je business case gebaseerd op wat er bij jou echt terugkomt, en zie je na elke maatregel of de kilo's dalen.
Wil je het samen doorrekenen met jullie cijfers? Probeer de rekenhulp of plan een demo.
